Częste pobudki, płacz w nocy, długie zasypianie, wczesne wstawanie. Rodzice dzieci z MPD często mówią, że nie pamiętają, kiedy ostatnio przespali całą noc. To nie jest tylko kwestia zmęczenia. Sen wpływa na zachowanie dziecka w dzień, na napięcie mięśniowe, na naukę – i na siły całej rodziny.
To częsty problem
Newman i współautorzy (2006) przebadali dzieci z porażeniem mózgowym i stwierdzili zaburzenia snu u ok. co czwartego z nich. Problemy występowały częściej m.in. u dzieci z aktywną padaczką.
Dobra wiadomość jest taka, że zaburzenia snu często mają konkretne przyczyny, które można znaleźć i na które można wpłynąć.
Możliwe przyczyny
U dziecka z MPD przyczyn złego snu bywa kilka naraz. Najczęstsze:
- ból – biodra, zaparcia, refluks, zęby, otarcia od ortez. U dziecka, które nie mówi, ból łatwo przeoczyć. Więcej w artykule o bólu biodra
- napięcie mięśniowe i skurcze – nasilają się przy zmęczeniu, bólu i chłodzie, mogą wybudzać
- brak samodzielnej zmiany pozycji – dziecko, które nie potrafi się obrócić, leży godzinami w jednej pozycji. Z czasem robi się niewygodnie, ale nie może tego samo zmienić
- padaczka – napady nocne i leki przeciwpadaczkowe mogą wpływać na sen
- refluks – w pozycji leżącej może się nasilać
- zaburzenia oddychania w czasie snu – chrapanie, przerwy w oddychaniu, niespokojny sen
- zaburzenia rytmu dobowego – szczególnie u dzieci z zaburzeniami widzenia, u których światło słabiej “ustawia” zegar biologiczny
- leki – niektóre mogą pobudzać albo powodować senność w dzień
- zwykły dyskomfort – za ciepło, za zimno, mokra pielucha, uwierające ubranie
Od czego zacząć
Dzienniczek snu
Przez 1-2 tygodnie zapisuj:
- o której dziecko zasypia i się budzi
- ile razy budzi się w nocy i na jak długo
- co pomaga mu zasnąć ponownie
- drzemki w ciągu dnia
- leki i ich godziny
- sytuacje, które mogą mieć znaczenie: ból, napady, gorączka, zaparcie
Taki zapis bardzo ułatwia rozmowę z lekarzem. Często sam w sobie pokazuje wzorzec, którego wcześniej nie było widać.
Rozmowa z lekarzem
Z dzienniczkiem warto pójść do pediatry lub neurologa. Lekarz może ocenić m.in. ból, refluks, padaczkę i leki. Jeśli dziecko chrapie, ma przerwy w oddychaniu albo wyraźnie walczy o oddech w nocy, może zlecić badanie snu.
Czasem lekarz rozważa leczenie wspomagające sen, np. melatoninę. Taką decyzję zawsze podejmuje lekarz.
Co możesz zrobić w domu
- stały rytm dnia – podobne pory wstawania, posiłków i zasypiania, także w weekendy
- światło dzienne rano, ciemność wieczorem – pomaga ustawić rytm dobowy
- spokojny rytuał przed snem – ta sama kolejność czynności, mniej bodźców, przygaszone światło
- ciepło – chłód nasila napięcie. Ciepła kąpiel wieczorem może pomóc
- wygodne ułożenie – symetryczne, z podparciem, dopasowane do dziecka. Więcej w artykule o układaniu do snu
- zmiana pozycji w nocy – dziecko, które nie obróci się samo, potrzebuje w tym pomocy. Zalecenia kliniczne wskazują, żeby dziecko nie pozostawało w jednej pozycji dłużej niż osiem godzin (Paleg i Livingstone, 2022)
Pozycjonowanie a sen
Pozycjonowanie nocne często kojarzy się z ochroną bioder. Ale ma też drugą stronę: wygodna, stabilna pozycja może sprzyjać spokojniejszemu snowi. Z drugiej strony źle dopasowane pozycjonowanie może sen pogarszać.
Dlatego przy każdym rozwiązaniu warto obserwować, jak dziecko śpi, i wprowadzać je stopniowo. Badań na ten temat jest niewiele, co opisuję w artykule o pozycjonowaniu nocnym. Nie ma sensu chronić bioder kosztem nocy, w której nikt w domu nie śpi.
Sen rodzica też się liczy
Wielomiesięczny niedobór snu u rodzica to realne obciążenie dla zdrowia, cierpliwości i relacji w rodzinie. Jeśli to możliwe, warto dzielić się nocnymi dyżurami, korzystać z pomocy bliskich albo opieki wytchnieniowej. Dbanie o siebie nie jest egoizmem – to warunek, żeby móc dalej dbać o dziecko.
Najważniejsze w skrócie
- zaburzenia snu dotyczą ok. co czwartego dziecka z MPD
- przyczyn bywa kilka naraz: ból, napięcie, brak zmiany pozycji, padaczka, refluks, oddychanie, rytm dobowy
- dzienniczek snu to najlepszy punkt wyjścia do rozmowy z lekarzem
- chrapanie i przerwy w oddychaniu zawsze warto zgłosić
- stały rytm dnia, spokojny rytuał i wygodne ułożenie pomagają
- dziecko, które nie obróci się samo, potrzebuje pomocy przy zmianie pozycji
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani fizjoterapeutą. Przyczyny zaburzeń snu i ich leczenie ocenia lekarz, indywidualnie dla każdego dziecka.
Bibliografia
- Newman CJ, O’Regan M, Hensey O. Sleep disorders in children with cerebral palsy. Developmental Medicine & Child Neurology. 2006;48(7):564-568.
- Paleg G, Livingstone R. Evidence-informed clinical perspectives on postural management for hip health in children and adults with non-ambulant cerebral palsy. Journal of Pediatric Rehabilitation Medicine. 2022;15(1):39-48.