Gips biodrowy obejmuje miednicę i jedną lub obie nogi, czasem z poprzeczką między nimi. Zakłada się go m.in. po niektórych operacjach bioder, po złamaniach kości udowej czy przy leczeniu dysplazji. Dla rodziny to zwykle kilka tygodni zupełnie innej codzienności: inne przewijanie, inne noszenie, inne spanie.
Postępowanie po operacji różni się między ośrodkami i nie każde dziecko po operacji bioder ma gips. Jeśli Twoje ma, ten tekst pomoże przygotować się na to, co zwykle jest najtrudniejsze. Zalecenia szpitala zawsze mają pierwszeństwo.
Skóra – najważniejsza codzienna kontrola
Pod gipsem i przy jego brzegach łatwo o otarcia i odparzenia. U dziecka, które nie mówi, nie usłyszysz “uwiera mnie”, dlatego kontrola skóry musi być rutyną.
Codziennie sprawdzaj:
- brzegi gipsu – czy nie ma zaczerwienienia, otarć, pęcherzy
- miejsca ucisku – kość krzyżowa, pięty, okolice kolan, jeśli leżą na nich brzegi gipsu
- stopy i palce – kolor, temperaturę, obrzęk
Kilka zasad:
- nie wkładaj niczego pod gips – ani do drapania, ani żeby coś poprawić. Łatwo uszkodzić skórę, a otarcie pod gipsem trudno zauważyć
- nie stosuj kremów ani pudrów pod brzegami gipsu, chyba że zaleci to szpital
- zapach, wilgoć albo plama na gipsie to sygnał do kontaktu z lekarzem
Przewijanie i higiena
To zwykle największe wyzwanie, bo gips musi pozostać suchy.
- pielucha w dwóch warstwach – mniejszy rozmiar wsuwany pod brzegi gipsu w kroczu, większy zakładany na wierzch. Szpital zwykle pokazuje tę technikę przed wypisem
- częste przewijanie – częściej niż zwykle, żeby wilgoć nie wsiąkała w gips
- lekkie uniesienie górnej części ciała podczas przewijania może pomóc, żeby mocz nie spływał pod gips – zapytaj w szpitalu, czy jest to w porządku u Twojego dziecka
- mycie gąbką – kąpiel w wannie nie wchodzi w grę. Myje się tylko to, co jest poza gipsem
Noszenie i przenoszenie
- nie podnoś dziecka za poprzeczkę między nogami – nie jest do tego przeznaczona
- podtrzymuj całe ciało – tułów i gips, najlepiej we dwie osoby, jeśli dziecko jest większe
- zmieniaj pozycję powoli – u dzieci ze spastycznością gwałtowny ruch może wywołać skurcz i ból
Transport
Dziecko w gipsie biodrowym często nie mieści się w zwykłym foteliku samochodowym. Zapytaj w szpitalu jeszcze przed operacją, jak bezpiecznie przewieźć dziecko do domu i na kontrole. Nie przewoź dziecka bez odpowiedniego zabezpieczenia.
Sen
Gips zmienia wszystko, co dziecko znało o spaniu. Kilka rzeczy, które zwykle pomagają:
- regularne zmiany pozycji – w dzień i w nocy, zgodnie z zaleceniami szpitala. Ogranicza to ucisk na skórę
- podparcie gipsu – wałki i poduszki pod gipsem, żeby ciężar rozkładał się równomiernie, a pięty nie leżały bezpośrednio na materacu
- uwaga na oddech – jeśli dziecko ma trudności z oddychaniem, chrapie albo się dławi w danej pozycji, zmień ją i zgłoś to lekarzowi
- leżenie na brzuchu – u części dzieci bywa zalecane dla odciążenia, ale u dzieci z problemami z oddychaniem, przełykaniem lub padaczką wymaga osobnej zgody lekarza
Gorszy sen w pierwszych dniach jest częsty – ból, skurcze, nowa pozycja. Jeśli nie poprawia się z czasem, warto o tym powiedzieć.
Jedzenie i trawienie
- karmienie w pozycji półsiedzącej z podparciem pleców, jeśli lekarz nie zalecił inaczej
- mniejsze porcje, częściej – gips uciska brzuch
- picie i błonnik – unieruchomienie i leki przeciwbólowe sprzyjają zaparciom. Zapytaj o profilaktykę przed wypisem
Kiedy pilnie kontaktować się z lekarzem
- stopy lub palce są blade, sine, zimne albo mocno obrzęknięte
- dziecko płacze w sposób, który nie ustępuje mimo zmiany pozycji i leków przeciwbólowych
- pojawia się gorączka
- czuć nieprzyjemny zapach spod gipsu albo widać na nim plamę lub wyciek
- gips pęka, mięknie albo wyraźnie się przesuwa
- dziecko wymiotuje, ma wzdęty, twardy brzuch albo nie oddaje stolca przez kilka dni
- oddycha z trudem
Po zdjęciu gipsu
Koniec gipsu to nie koniec ostrożności.
- sztywność – stawy po kilku tygodniach unieruchomienia są sztywne. Ruch wraca stopniowo, najlepiej z fizjoterapeutą
- skóra – bywa sucha i łuszcząca się. Delikatne mycie i nawilżanie pomagają
- kości – dzieci, które nie chodzą, często mają obniżoną gęstość kości, a unieruchomienie ją dodatkowo zmniejsza. Po zdjęciu gipsu kości są bardziej podatne na złamania, nawet przy zwykłej pielęgnacji. Ruch i obciążanie wprowadza się ostrożnie, według zaleceń
- pozycjonowanie – operacja zmienia ustawienie kości, ale nie usuwa spastyczności. Warto od razu ustalić z ortopedą i fizjoterapeutą, jak dziecko ma leżeć i siedzieć dalej
Więcej o całym okresie okołooperacyjnym piszę w artykule o operacji bioder, a o pozycjonowaniu w nocy w artykule o układaniu do snu.
Najważniejsze w skrócie
- codziennie sprawdzaj skórę przy brzegach gipsu, stopy i palce
- nie wkładaj niczego pod gips
- gips musi pozostać suchy – pielucha w dwóch warstwach i częste przewijanie
- nie podnoś dziecka za poprzeczkę
- zmieniaj pozycję regularnie, także w nocy
- zapytaj o transport jeszcze przed operacją
- po zdjęciu gipsu uważaj na sztywność i kruche kości
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje zaleceń lekarza ani szpitala. Zasady pielęgnacji gipsu ustala zespół prowadzący, indywidualnie dla każdego dziecka.